კონდიციონერი - ეს საინტერესოა

დღეს თითქმის ყველა დაწესებულებასა თუ საცხოვრებელ სახლში იყენებენ გაგრილების სხვადასხვა სისტემას. კონდიციონერების განსხვავებული მოდელები და ტიპები არსებობს, მათი განსხვავებულობა დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტორზე.

1914 წლის 28 აპრილს, 100 წლის წინ, ამერიკაში კონდიციონერი დაპატენტდა. თუმცა, უნდა ითქვას, რომ სწორედ ფრანგმა მეცნიერმა ჟანა შაბანმა დააპატენტა ჰაერის გაგრილებისა და ჰაერის ნაკადის რეგულირების მეთოდი. მაგრამ მხოლოდ ინჟინერმა Willis Carrier-მა მოახერხა იდეის პრაქტიკაში განხორციელება (ამჟამად Carrier-ის კონდიციონერების ბრენდს მისი სახელი ჰქვია).

სად გამოიგონეს კონდიციონერი?

1902 წელს ამერიკელმა გამომგონებელმა უილის კარიერმა პირველმა მოიფიქრა და ააწყო სამრეწველო სამაცივრო მანქანა ნიუ-იორკში სტამბისთვის. საინტერესოა, რომ მანქანა არ გამოიყენებოდა ჰაერის გასაგრილებლად, არამედ სამრეწველო სახელოსნოში ტენიანობის შესამცირებლად, ტენიანობის გაზრდილი დონის გამო დაბეჭდვის პროცესი შეფერხდა, დაბეჭდილმა ფურცლებმა არასწორ პოზიციაზე გადაინაცვლა.

კონდიციონერი, როგორც სასარგებლო გამოგონება, გამოიყენებოდა რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში, მათ შორის ტექსტილის ქარხნებში სტატიკური ელექტროენერგიის პრობლემების გადასაჭრელად. ის ასევე გამოიყენებოდა საპარსის, საპნის, ხორცპროდუქტების წარმოებაში და სამხედრო ნითებისა და მოწყობილობების წარმოებაშიც.

პირველად შეერთებული შტატების ფარგლებს გარეთ, კონდიციონერი დამონტაჟდა 1907 წელს აბრეშუმის ქარხანაში, იაპონიის ქალაქ იოკოჰამაში. შემდეგ კონდიციონერებს იყენებდნენ ფარმაცევტული კომპანიები, თამბაქოს კომპანიები, ხორცის შემფუთავნი და საპნის მწარმოებლებიც კი.

წარმატების კვალდაკვალ კარიერმა და მისმა კომპანიონებმა გახსნეს Carrier Engineering Co. 1915 წელს. 1922 წელს მან ასევე მოიფიქრა "ცენტრიფუგული სამაცივრო მანქანა" - ახალი გამოგონება, რამაც შესაძლებელი გახადა გაცილებით დიდი ტერიტორიების გაგრილება.

პირველად ადამიანის კომფორტისთვის, კონდიციონერი დამონტაჟდა 1924 წელს დეტროიტში მდებარე ამერიკულ უნივერმაღში. მაღაზიის პირველ სართულზე, სადაც ყოველთვის ცხელოდა, გაყიდვები მკვეთრად გაიზარდა და კონდიციონერები სხვა სართულებზეც დამონტაჟდა.

კონდიციონერები განსაკუთრებით მოთხოვნადი იყო კინოთეატრებსა და სხვა საზოგადოებრივ ადგილებში. ასე რომ, 1925 წელს კომპანია Carrier-მა მიიღო შეკვეთა ნიუ-იორკის ცნობილ რივოლის თეატრში კონდიციონერების დაყენების შესახებ. ახალი აღჭურვილობის გამოშვების დღეს კინოდარბაზები სავსე იყო დამთვალიერებლებით, რომლებსაც სურდათ საკუთრივ განეცადათ რეკლამირებული „საოცარი კომფორტი“, თუმცა ბევრმა, ყოველი შემთხვევისთვის,  თან წაიღო ქაღალდის გასაგრილებლები. უკვე 1930 წლისთვის მთელ ამერიკაში სამასზე მეტ კინოთეატრს ჰქონდა კონდიციონერი და ბევრი ვიზიტორიც ჰყავდა ცხელ სეზონზე.

1920-იან წლებში სხვა სამრეწველო საწარმოებმაც დაიწყეს მუშაობა დაბალი სიმძლავრის გაგრილების მანქანების წარმოებაზე.

ერთ-ერთი პირველი, საყოფაცხოვრებო ოთახებისთვის კონდიციონერი გამოვიდა 1929 წელს General Electric Company-ის მიერ და ის მუშაობდა ამიაკზე. ოთახში მოწამვლის თავიდან ასაცილებლად, გამწოვი წყარო ოთახის გარეთ გაიტანეს.

1965 წლისთვის გაგრილების მანქანები იყო ამერიკული სახლების 10%-ში, 1995 წელს - 75%-ში, ხოლო აშშ-ს სამხრეთ შტატებში  - 90% -მდე სახლებში.

დიდი ხნის განმავლობაში, ვენტილაციისა და კონდიცირების უახლესი განვითარების სფეროში ლიდერობდნენ ამერიკული კომპანიები, თუმცა, 50-იანი წლების ბოლოს და 60-იანი წლების დასაწყისში იაპონურმა კომპანიებმა დაიწყეს ბაზრის დაპყრობა და მისი ტენდენციების გაუმჯობესება.

1958 წელს იაპონურმა კომპანია Daikin-მა შექმნა პირველი სითბოს ტუმბო, რითაც კონდიციონერებს შეეძლოთ არა მარტო გაგრილება, არამედ ოთახის გათბობაც. 1961 წლიდან იაპონურმა კომპანია Toshiba-მ დაიწყო კონდიციონერების მასობრივი წარმოება ორი ბლოკიდან - სპლიტ სისტემა. მათ ჰქონდათ ორი მნიშვნელოვანი უპირატესობა - შემცირებული ხმაურის დონე კომპრესორის მდებარეობის გამო ოთახის გარეთ, მეორე უპირატესობა არის ბლოკის განთავსება იქ, სადაც საჭიროა, ფანჯარასთან მიბმულობის გარეშე.

1969 წელს Daikin-მა გამოუშვა კონდიციონერი, რომელშიც რამდენიმე შიდა ბლოკი მუშაობდა ერთ გარე ბლოკთან ერთად - ეს უკვე მრავლობითი სპლიტ სისტემებია.

ინვერტორული კონდიციონერები ძალიან მნიშვნელოვან გამოგონებად იქცა. 1981 წელს Toshiba-მ შესთავაზა ბაზარს პირველი სპლიტ სისტემა, რომელსაც შეუძლია შეუფერხებლად დაარეგულიროს მისი სიმძლავრე და უკვე 1998 წელს ინვერტორულმა კონდიციონერებმა დაიკავეს იაპონური ბაზრის 95%.

ცნობილია, რომ პირველად, მანქანებზე კონდიცირების განყოფილებები შესთავაზეს არჩევით აღჭურვილობად მომხმარებელს შეერთებულ შტატებში 1933 წელს ერთ-ერთი ნიუ-იორკის კომპანიის მიერ წარმოდგენილი  კონდიციონერები უკვე გახდა ჩვეულებრივი მოწყობილობა ამერიკულ ცათამბჯენებშიც.

თანამედროვე მძღოლების უმეტესობისთვის, მანქანაში კონდიციონერის არსებობა ნაცნობი და საჭირო გახდა, რადგან ახლა ბიუჯეტური მოდელებიც კი აღჭურვილია ამ მექანიზმით. თუმცა ეს ყოველთვის ასე არ იყო – რამდენიმე ათეული წლის წინ კონდიციონერი ფუფუნების საგანი იყო და ეს სისტემები მხოლოდ პრემიუმ  კლასის მანქანებში იყო დამონტაჟებული. პირველი მანქანა ქარხანაშივე  დამონტაჟებული კონდიციონერით წარმოდგენილი იყო 1939 წლის 10 ნოემბერს ჩიკაგოს ავტოშოუზე - ზუსტად 81 წლის წინ, ის  გახლდათ Packard 12 Sedan.

და ბოლოს, მსოფლიოში ყველაზე პოპულარული ტიპის კონდიციონერების ბოლო - VRV - სისტემები შემოგვთავაზა Daikin-მა 1982 წელს. VRV ტიპის ცენტრალური ინტელექტუალური სისტემები შედგება გარე და შიდა ბლოკებისგან, რომლებიც შეიძლება ერთმანეთისგან 100 მეტრით დაშორდეს, აქედან 50 ვერტიკალურად. მაღალტექნოლოგიური VRV (VRF) სისტემები უფრო ადვილი დასაყენებელია და შეიძლება დამონტაჟდეს სამუშაოს დასრულების შემდეგაც, ხოლო გადაუდებელი საჭიროების შემთხვევაში - ოფისის მუშაობის შეფერხების გარეშეც. ამის საპირისპიროდ, ტრადიციული ცენტრალური კონდიცირების სისტემები უნდა იყოს ჩაშენებული პროექტში მშენებლობის პროცესში.

რიგი უნიკალური უპირატესობების გამო, VRV სისტემები გახდა სერიოზული კონკურენტი ტრადიციული ცენტრალური კონდიცირების სისტემებისა და რიგ ქვეყნებში, როგორიცაა იაპონია, მათ თითქმის მთლიანად შეცვალეს ისინი ბაზარზე. კლიმატის აღჭურვილობის გაუმჯობესების პროცესი გრძელდება. არის ინოვაციები როგორც დიზაინში, ასევე ფუნქციონალში.

ზოგადად, კონდიციონერის მუშაობის პრინციპი პირველად დიდმა და უნიკალურმა მაიკლ ფარადეიმ აღმოაჩინა. თავის კვლევაში მეცნიერი ხშირად იყენებდა ამიაკს, რომელიც ფართოდ გამოიყენებოდა სამაცივრე ქარხნებში დიდი ხნის განმავლობაში. ასე, რომ ცნობილმა ინგლისელმა ფიზიკოსმა და ექსპერიმენტატორმა აღმოაჩინა, რომ როდესაც ამიაკი თხევადი მდგომარეობიდან აირისებურ მდგომარეობაში გადადის (აორთქლების პროცესი გაცხელებისას), ის აქტიურად შთანთქავს სითბოს. საპირისპირო ტრანსფორმაციისას (გაზიდან თხევადში), პირიქით, ის ათავისუფლებს.

ფარადეის მიერ 1851 წელს აღმოჩენილი ფენომენი გამოიყენა ამერიკელმა პრაქტიკოსმა და ნახევარ განაკვეთზე გამომგონებელმა ჯონ გორიმ. ცხელ ფლორიდაში პრაქტიკაზე ექიმად მუშაობის დროს, მას იმდენად აწუხებდა პაციენტების დისკომფორტი, რომ გადაწყვიტა ,,ყინულის აპარატის“ აშენება. გამომგონებელმა თავისი ნოუ-ჰაუს პატენტიც კი მიიღო, მაგრამ მან არ გამოიყენა იგი კომერციული მიზნებისთვის, მაგრამ შექმნა მსოფლიოში პირველი კონდიციონერი.

პირველი გამათბობელი კონდიციონერი, როგორც ვთქვით,  1950-იანი წლების ბოლოს გამოუშვა იაპონურმა კომპანია Daikin-მა. მოწყობილობას ჰქონდა სითბური ტუმბო და შეეძლო არა მხოლოდ გაგრილება, არამედ ჰაერის გათბობა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში დავიწყებული სპლიტ სისტემების მასობრივი წარმოება დაიწყო მხოლოდ 1961 წელს, როდესაც იაპონურმა კომპანია Toshiba-მ შექმნა პირველი თანამედროვე კონდიციონერი ორი ცალკეული ერთეულით. ამ განვითარების წყალობით, მომხმარებლებმა გაათავისუფლეს ხმაური, რომელსაც ფანჯრის კონდიციონერები ქმნიდნენ.

პირველი მრავალბლოკიანი კონდიციონერი (მულტი-სპლიტ სისტემა) ერთი გარე და რამდენიმე შიდა ბლოკით გამოჩნდა 1968 წელს. პირველი საყოფაცხოვრებო კონდიციონერები ყოფილი საბჭოთა კავშირის ფართობზე გავრცელდა 1975 წელს ქალაქი ბაქოდან. მათი აწყობა მოხდა იაპონური კომპანია Hitachi-ს ლიცენზიით. ეს იყო იმავე ტიპის მონობლოკის ერთეულები, განსხვავდებოდა მხოლოდ ზომითა და სიმძლავრით.

ამ და სხვა საინტერესო ინფორმაციას გაეცნობთ wishlist.ge-ზე. გვეწვიეთ, გელით!